خاتمه: آداب اموات و ادعیه متعلق به آن
اهمیت و آداب وصیت کردن
بدان که چون بر کسی آثار مرگ نمایان شود، اول کسی که باید به احوال او بپردازد، خود شخص است که سفر آخرتی ابدی در پیش دارد و برای او در خود آن سفر توشه لازم است.
اوّل چیزی که برای او ضروری است، اقرار به گناه و اعتراف به تقصیر و ندامت از گذشته‌ها و توبه کامل و تضرع و زاری به درگاه جناب مقدّس ایزدی است که از گناهان گذشته او درگذرد و در احوال و هول و هراسی که در پیش دارد، او را به خود و دیگران وامگذارد.
پس باید متوجه وصیت شود و حقوق خدا و خلق و آنچه را بر ذمّه اوست ادا کند و به دیگران وامگذارد که پس از مردن بی‌اختیار می‌گردد و به حسرت در اموال خود بنگرد، و شیاطین جن و انس، اوصیا و وارثان او را وسوسه‌ها کنند و از اینکه ذمّه‌ی او را از حقوق آزاد کنند، مانع شوند و برای او چاره‌ای نباشد، جز آنکه بگوید:
مرا بازگردانید، آن مقدار که اعمال شایسته می‌خواهم با دارایی خود انجام دهم؛ ولی به خواسته‌اش توجّهی نشود و حسرت و ندامت سودی نبخشد.
پس به‌اندازه ثلث مال خود برای خویشان و صدقات و خیرات و آنچه مناسب حال خود می‌داند وصیت کند که اضافه بر ثلث را اختیاری ندارد.
[و] برائت ذمّه خود را از برادران مؤمنش بخواهد و از هرکه غیبت کرده، یا اهانت و آزاری روا داشته، اگر حاضر باشند از آنان بخواهد او را حلال کنند و اگر حاضر نباشند، از برادران مؤمن بخواهد که برای او برائت ذمّه بخواهند.
سپس امور اطفال و عیال خود را بعد از توکل بر جناب حق به امینی واگذارد و شخصی را برای اولاد صغیر خود به‌عنوان وصی تعیین نماید.
سپس کفن خود را مهیا کند و از شهادتین و عقاید و اذکار و ادعیه و آیات، آنچه در کتب مبسوطه ذکر شده است و این رساله گنجایش بیان آن‌ها را ندارد، بگوید با تربت حضرت امام حسین(علیه‌السلام) بر کفن او بنویسند.
و این در صورتی است که قبل از این غافل بوده و کفنی مهیا نکرده باشد، وگرنه مؤمن باید کفنش همیشه آماده و نزد او حاضر باشد، چنان‌که از حضرت صادق(علیه‌السلام) نقل‌شده: هرکه کفنش در خانه‌اش همراه او باشد، او را در شمار غافلان ننویسند، و هرگاه به آن کفن نظر کند ثواب یابد؛
و باید پس‌ازآن دیگر به فکر زن و فرزند و مال نباشد و متوجّه حضرت حق گردد و به یاد او باشد و اندیشه کند که این امور فانی به کار او نمی‌آید و به غیر لطف و رحمت پروردگار، در دنیا و آخرت چیزی به فریاد او نمی‌رسد
و بداند وقتی که توکل بر حق کند، امور بازماندگانش به بهترین صورت انجام خواهد گرفت و بداند که اگر خود باقی بماند، نمی‌تواند بدون خواست خدا سودی به آنان رساند و ضرری از آنان برطرف نماید و خدایی که آنان را آفریده از او به آنان مهربان‌تر است؛
و باید در آن حال در مقام امید و رجا به سر برد و به رحمت خدا و شفاعت رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) و ائمه معصومین امید عظیم داشته باشد و منتظر قدوم شریف ایشان باشد و بداند همه آنان در آن وقت حاضر می‌شوند و شیعیان خود را بشارت‌ها می‌دهند و ملک‌الموت را سفارش‌ها می‌کنند.
شیخ طوسی در «مصباح المتهجّد» فرموده است: وصیت و تخلف نکردن از آن برای انسان مستحبّ است؛ چه آنکه روایت شده:
برای آدمی سزاوار است شب را به‌روز نیاورد، مگر آنکه وصیت‌نامه‌اش زیر سرش باشد و این معنا در حال بیماری تأکید شده است؛ و نیکو وصیت کند و خود را از حقوقی که مابین او و خداست و از مظالم عِباد [ستم‌هایی که بر بندگان روا داشته است و مالی از آنان به ستم گرفته باشد] خلاص نماید.
عهدنامه و وصیتی نیکو برای قبل از مرگ
به‌راستی از رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) روایت شده: هرکه هنگام مرگ خود وصیتش را نیکو نکند، نشانه نقص در عقل و مروّت اوست. عرضه داشتند: آن وصیت نیکو چگونه است؟ فرمود: چون مرگ او برسد و مردم نزد او جمع شوند بگوید:
اللّٰهُمَّ فاطِرَ السَّمٰواتِ وَالْأَرْضِ، عالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهادَةِ الرَّحْمٰنَ الرَّحِيمَ، إِنِّي أَعْهَدُ إِلَيْكَ أَنِّي أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ، وَأَنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ لَارَيْبَ فِيها، وَأَنَّ اللّٰهَ يَبْعَثُ مَنْ فِي الْقُبُورِ، وَأَنَّ الْحِسابَ حَقِ، وَأَنَّ الْجَنَّةَ حَقِ، وَأَنَّ مَا وُعِدَ فِيها مِنَ النَّعِيمِ مِنَ الْمَأْكَلِ وَالْمَشْرَبِ وَالنِّكاحِ حَقِ، وَأَنَّ النَّارَ حَقِ، وَأَنَّ الْإِيمانَ حَقِ، وَأَنَّ الدِّينَ كَما وَصَفَ، وَأَنَّ الْإِسْلامَ كَما شَرَعَ، وَأَنَّ الْقَوْلَ كَما قالَ، وَأَنَّ الْقُرْآنَ كَما أَنْزَلَ؛
خدایا، آفریننده‌ی آسمان‌ها و زمین، دانای پنهان و عیان، بخشنده و مهربان، من با تو عهد می‌کنم، به‌حق گواهی می‌دهم که معبودی جز خدا نیست، یگانه است، شریکی ندارد و اینکه محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) بنده و فرستاده‌ی اوست و قیامت آمدنی است، شکی در آن نیست و خدا هرکه را در قبور هستند برمی‌انگیزد و همانا حسابرسی اعمال و بهشت حق است و آنچه در آن از نعمت‌ها و خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها و ازدواج وعده داده شده، حق است و آتش حق است و ایمان حق است؛ و دین چنان‌که وصف کردی و اسلام چنان‌که تشریح فرمودی و گفتار چنان‌که گفتی و قرآن چنانچه نازل کردی؛
وَأَنَّ اللّٰهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ، وَأَنِّي أَعْهَدُ إِلَيْكَ فِي دارِ الدُّنْيا أَنِّي رَضِيتُ بِكَ رَبّاً، وَبِالاِْسْلامِ دِيناً، وَبِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ نَبِيّاً، وَبِعَلِيُ وَ لِيّاً ، وَبِالْقُرْآنِ كِتاباً، وَأَنَّ أَهْلَ بَيْتِ نَبِيِّكَ عَلَيْهِ وَعَلَيْهِمُ السَّلامُ أَئِمَّتِي . اللّٰهُمَّ أَنْتَ ثِقَتِي عِنْدَ شِدَّتِي، وَرَجائِي عِنْدَ كُرْبَتِي، وَعُدَّتِي عِنْدَ الْأُمُورِ الَّتِي تَنْزِلُ بِي، وَأَنْتَ وَلِيِّي فِي نِعْمَتِي، وَ إِلٰهِي وَإِلٰهُ آبائِي، صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ وَلَا تَكِلْنِي إِلىٰ نَفْسِي طَرْفَةَ عَيْنٍ أَبَداً، وَآنِسْ فِي قَبْرِي وَحْشَتِي، وَاجْعَلْ لِي عِنْدَكَ عَهْداً يَوْمَ أَلْقاكَ مَنْشُوراً .
و خدا همان حق روشنگر است و من در خانه‌ی دنیا با تو عهد می‌کنم که من راضی شدم به تو به اینکه پروردگارم هستی و به اسلام برای دین و به محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) برای پیامبری و به علی برای ولایت و به قرآن به‌عنوان کتاب و اینکه اهل‌بیت پیامبرت (بر او و بر خاندانش درود) امامان من هستند، خدایا تو مورد اطمینان منی هنگام سختی و امید منی به گاه گرفتاری و ذخیره منی در کارهایی که برایم پیش آید و تو سرپرست منی در نعمتم و معبود من و پدران منی، بر محمّد و خاندانش درود فرست و هرگز چشم برهم زدنی مرا به خود وا‌مگذار و در قبر وحشتم را برطرف کن و برایم در پیش خود پیمانی گسترده قرار ده، روزی که تو را ملاقات می‌کنم.این عهد میّت است در روزی که به حاجت خود وصیت می‌کند و وصیت بر هر مسلمانی حق است.
حضرت صادق(علیه‌السلام) فرمود: تصدیق این معنا در گفتار خداوند تبارک‌وتعالی در سوره مریم آمده است:
﴿لاٰ يَمْلِكُونَ الشَّفٰاعَةَ إِلاّٰ مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمٰنِ عَهْداً﴾.
[در آن روز، شفیعان] قدرت بر شفاعت ندارند مگر کسانی [چون انبیاء، امامان علیهم‌السلام و صالحان] که از پیشگاه خداوند پیمانی [بر انجام شفاعت] گرفته‌اند.
و این همان پیمان است.
رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) به امیرمؤمنان(علیه‌السلام) فرمود: آن را بیاموز و به اهل‌بیت و شیعه خود آموزش ده که آن را جبرئیل به من آموخت.
مطالب مرتبط
نوشته ای که همراه میت می‌گذارند
نماز شب اول قبر و لیلة الدفن برای میت
اهمیت فرستادن هدیه برای اموات و مردگان
نوشته ای که همراه میت می‌گذارند
شیخ [طوسی] فرموده: نسخه نوشته‌ای که با میت نزد جریده گذارده می‌شود، پیش از نوشتن بگوید:
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ، أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ، وَأَنَّ الْجَنَّةَ حَقِ، وَأَنَّ النَّارَ حَقِ، وَأَنَّ السَّاعَةَ حَقِ آتِيَةٌ لَارَيْبَ فِيها، وَأَنَّ اللّٰهَ يَبْعَثُ مَنْ فِي الْقُبُورِ.
به نام خدا که رحمتش بسیار و مهربانی‌اش همیشگی است، گواهی می‌دهم که معبودی جز خدا نیست، یگانه است، برای او شریکی نمی‌باشد و گواهی می‌دهم که محمّد بنده و رسول اوست، (درود خدا بر او و خاندانش) و اینکه بهشت و آتش و قیامت حق است؛ قیامت آمدنی است و شکی در آن نیست و خدا هرکه در گورهاست برمی‌انگیزد.آنگاه بنویسد:
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ، شَهِدَ الشُّهُودُ الْمُسَمَّوْنَ فِي هٰذَا الْكِتابِ أَنَّ أَخاهُمْ فِي اللّٰهِ عَزَّ وَجَلَّ فلان بن فلان
به نام خدا که رحمتش بسیار و مهربانی‌اش همیشگی است، گواهی دادند، گواهان نامبرده در این نوشته بر اینکه برادرشان در راه خدای عزّوجلّ فلان بن فلان
(بجاى فلان نام شخص ذکر شود)
أَشْهَدَهُمْ وَاسْتَوْدَعَهُمْ وَأَقَرَّ عِنْدَهُمْ أَنَّهُ يَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، وَأَنَّهُ مُقِرِ بِجَمِيعِ الْأَنْبِيَاءِ وَالرُّسُلِ عَلَيْهِمُ السَّلامُ، وَأَنَّ عَلِيّاً وَلِيُّ اللّٰهِ وَ إِمَامُهُ، وَأَنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ وُلْدِهِ أَئِمَّتُهُ، وَأَنَّ أَوَّلَهُمُ الْحَسَنُ وَالْحُسَيْنُ وَعَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَلِيُ وَجَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَمُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ وَعَلِيُّ بْنُ مُوسَىٰ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَلِيُ وَعَلِيُّ ابْنُ مُحَمَّدٍ وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيُ وَالْقائِمُ الْحُجَّةُ عَلَيْهِمُ السَّلامُ، وَأَنَّ الْجَنَّةَ حَقِ، وَالنَّارَ حَقِ، وَالسَّاعَةَ آتِيَةٌ لَارَيْبَ فِيها؛
آنان را گواه گرفت و به آنان سپرد و نزدشان اقرار کرد بر اینکه او گواهی می‌دهد: معبودی جز خدا نیست، یگانه و بی‌شریک است و اینکه محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) بنده و رسول اوست و اینکه او به همه انبیا و رسولان (درود بر ایشان) اقرار دارد و اینکه علی ولی خدا و امام اوست و ائمه از اولادش امامان اویند که اول آنان حسن [است و سپس] حسین و علی بن الحسین و محمّد بن علی و جعفر بن محمّد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمّد بن علی و علی بن محمّد و حسن بن علی و قائم حجّت (درود بر ایشان) و اینکه بهشت و دوزخ حق است و قیامت آمدنی است، شکی در آن نیست؛
وَأَنَّ اللّٰهَ يَبْعَثُ مَنْ فِي الْقُبُورِ، وَأَنَّ مُحَمَّداً صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ، جاءَ بِالْحَقِّ، وَأَنَّ عَلِيّاً وَ لِيُّ اللّٰهِ وَالْخَلِيفَةُ مِنْ بَعْدِ رَسُولِ اللّٰهِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَمُسْتَخْلَفُهُ فِي أُمَّتِهِ، مُؤَدِّياً لِأَمْرِ رَبِّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَىٰ، وَأَنَّ فاطِمَةَ بِنْتُ رَسُولِ اللّٰهِ، وَابْنَيْهَا الْحَسَنَ وَالْحُسَيْنَ إِبْنَا رَسُولِ اللّٰهِ وَسِبْطاهُ، وَ إِمَامَا الْهُدَىٰ، وَقائِدا الرَّحْمَةِ، وَأَنَّ عَلِيّاً وَمُحَمَّداً وَجَعْفَراً وَمُوسَىٰ وَعَلِيّاً وَمُحَمَّداً وَعَلِيّاً وَحَسَناً وَالْحُجَّةَ عَلَيْهِمُ السَّلامُ أَئِمَّةٌ وَقادَةٌ، وَدُعاةٌ إِلَى اللّٰهِ جَلَّ وَعَلا وَحُجَّةٌ عَلَىٰ عِبادِهِ .
و خدا آنان را که در قبورند برمی‌انگیزد و اینکه محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) بنده و رسول اوست، حق را آورد و علی ولی خدا و خلیفه پس از رسول خدا (درود خدا بر او و خاندانش) است که او را در امّتش جانشین خود قرار داد، درحالی که فرمان پروردگارش را می‌رساند و اینکه فاطمه دختر رسول خدا و دو فرزندش حسن و حسین دو پسر رسول خدا و دو فرزند زاده او دو پیشوای هدایت و دو رهبران رحمتند؛ و اینکه علی و محمّد و جعفر و موسی و علی و محمّد و علی و حسن و حجّت (درود بر ایشان) امامان و رهبران و دعوت‌کنندگان به‌سوی خدا و حجّت بر بندگان اویند.
سپس بگوید: «یا شُهُودُ؛ ای گواهان»؛ ای فلان و ای فلان که نام برده شده‌اید برای من در این نوشته، این شهادت را نزد خودتان استوار بدارید تا مرا به آن کنار حوض کوثر ملاقات کنید؛ سپس گواهان بگویند:اى فلان
نَسْتَوْدِعُكَ اللّٰهَ، وَالشَّهادَةُ وَالاِْقْرارُ وَ الاِْخآءُ مَوْدُوعَةٌ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ، وَنَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلامَ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكاتُهُ.
تو را به خدا می‌سپاریم و گواهی و اقرار و برادری نزد رسول خدا (درود خدا بر او و خاندانش) سپرده است و بر تو سلام می‌فرستیم و رحمت و برکات خدا را.
پس آن صحیفه را به هم پیچند و آن را مهر کنند و باید به مهر شهود و میت، مهر شود و با جریده طرف راست میت گذاشته شود و این صحیفه با سر چوبی با کافور نوشته شود و معطر و خوشبو نباشد.
مطالب مرتبط
نماز شب اول قبر و لیلة الدفن برای میت
اهمیت فرستادن هدیه برای اموات و مردگان
آداب و مستحبات زمان احتضار و تلقین کلمات فرج به او
و سزاوار است وقتی حالت مرگ می‌رسد، باطن قدم‌های محتضر را رو به قبله کنند و نزد او کسی باشد که سوره «یس» و «صافات» بخواند و ذکر خدا کند و او را به گفتن شهادتین و اقرار به یک‌یک امامان تلقین نماید، و کلمات فرج را تلقین او کند:
لَا إِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ، لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ، سُبْحانَ اللّٰهِ رَبِّ السَّماواتِ السَّبْعِ وَرَبِّ الْأَرَضِينَ السَّبْعِ، وَمَا فِيهِنَّ وَمَا بَيْنَهُنَّ وَمَا تَحْتَهُنَّ، وَرَبِّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ، وَالْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعالَمِينَ، وَالصَّلاةُ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطَّيِّبِينَ.
معبودی جز خدا نیست، خدای بردبار کریم، معبودی جز خدا نیست خدای برتر بزرگ، منزّه است خدا، پروردگار آسمان‌های هفتگانه و زمین‌های هفتگانه و آنچه در آن‌ها و بین آن‌ها و زیر آن‌هاست و پروردگار عرش بزرگ و خدا را ستایش پروردگار جهانیان و درود بر محمّد و خاندان پاکش.
و نزد محتضر، جنب و حایض حاضر نشود.
مطالب مرتبط
نوشته ای که همراه میت می‌گذارند
نماز شب اول قبر و لیلة الدفن برای میت
اهمیت فرستادن هدیه برای اموات و مردگان
آداب و احکام کفن میت
و چون از دنیا رفت، چشمانش را فرو خوابانند و دست‌هایش را بکشند و دهانش را بر هم گذارند و ساق‌هایش را بکشند و چانه‌اش را ببندند و شروع در تحصیل کفن او کنند؛
و کفن واجب سه پارچه است: لنگ، پیراهن و سرتاسری و مستحبّ است بر این پارچه‌ها «حِبره‌ی یَمنیّه» اضافه شود و آن جامه ایست که از یمن می‌آورند، یا پارچه‌ای دیگر و پارچه پنجمی زیاد کنند که با آن ران‌های میت را بپیچند و عـلاوه بر این‌ها مستحبّ است برای او عمامه قرار دهند.
پس مقداری از کافور که آتش به آن نرسیده باشد، تهیه کنند و بهتر است به وزن سیزده درهم و ثلث و کمتر از آن چهار مثقال و اقلّ یک درهم باشد و اگر دشوار باشد هراندازه ممکن است تهیه کنند؛
و سزاوار است بر تمام کفن‌ها، یعنی بر هر پارچه از آن بنویسند:
فُلانٌ يَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللّٰهِ، وَأَنَّ عَلِيّاً أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْأَئِمَّةَ مِنْ وُلْدِهِ
فلانی گواهی دهد که معبودی نیست جز خدای یگانه که شریک ندارد و به اینکه محمّد رسول خدا است و علی، امیرالمؤمنان است و امامان از فرزندانش
(و یک یک امامان را ذکر کند سپس نوشته را به این جمله ادامه دهد)
أَئِمَّتُهُ أَئِمَّةُ الْهُدَى الْأَبْرارُ.
امامان او و پیشوایان هدایت و نیکان هستند.
و این را با تربت امام حسین(علیه‌السلام) یا به انگشت بنویسند و به سیاهی نوشته نشود.
مطالب مرتبط
نوشته ای که همراه میت می‌گذارند
نماز شب اول قبر و لیلة الدفن برای میت
اهمیت فرستادن هدیه برای اموات و مردگان
کیفیت و آداب غسل میت
و باید میت را به سه غسل، غسل دهند:
غسل اول با آب سدر، دوّم با آب کافور، سوم با آب خالص؛
و کیفیت غسلش مانند غسل جنابت است.
ابتدا می‌کند به شستن دست‌های میت سه مرتبه، پس عورت او را با کمی از اشنان سه مرتبه می‌شوید، سپس سر او را سه مرتبه با کف سِدر غسل می‌دهد، سپس جانب راست و بعد جانب چپ را به همین صورت و دست خود را به تمام بدن میت می‌کشد و باید همه این شستن‌های اول با آب سِدر باشد؛
سپس ظرف‌ها را بشوید تا اثر سِدر از آن‌ها برود، سپس به همین ترتیب با آب کافور آنگاه او را با آب خالص غسل دهد و غسل دهنده در حال غسل دادن هر عضوی بر جانب راست او بایستد و بگوید: «عَفْواً عَفْواً».
چون از غسل دادن فارغ شود، بدن میت را با جامه تمیزی خشک کند و بر غسل دهنده در این حال یا بعدازآن، غسل میت واجب است؛ و مستحبّ است وضو، پیش از غسل‌های میت.
مطالب مرتبط
نوشته ای که همراه میت می‌گذارند
نماز شب اول قبر و لیلة الدفن برای میت
اهمیت فرستادن هدیه برای اموات و مردگان
قرار دادن دو شاخه و چوب تر و تازه (جریدتین) در کفن میت
سپس او را کفن کند و پارچه پنجمی را که ران پیچ باشد حاضر کند و پهن نماید و مقداری پنبه روی آن بگذارد و بر آن قدری زریره بپاشد و بر قُبُل و دُبُر میت گذارد و بر سوراخ دُبُر او پنبه بگذارد، سپس آن پارچه را بر ران‌های او محکم ببندد؛
سپس لنگش را از نافش تا هرکجا برسد ببندد و پیراهنش را بر او بپوشاند و روی همه این‌ها سرتاسری را قرار دهد و بالای آن حِبَرَه [روپوش] یا چیزی که جایگزین آن باشد.
و بگذارد با او دو جریده از چوب خرما، یا درخت دیگری و باید تروتازه باشد و طولش به‌اندازه استخوان ذراع [ساعد]، یکی از آن دو را در جانب راست، چسبیده به بدن، از آن محلّی که موضع بستن لُنگ است و دیگری را در جانب چپ مابین پیراهن و سرتاسری و کافور را بر مواضع سجده میت که پیشانی و باطن دست‌ها و سر زانوها و اطراف انگشتان پاها می‌باشد بگذارد؛
و اگر از کافور چیزی اضافه آمد بر سینه او قرار دهد؛ و کفن‌ها را بر او پیچند و او را از جانب سر و پاهایش ببندد تا او را به خاک سپارند؛
آن وقت گره کفن را بگشایند؛ چون از کار کفن فارغ شدند، او را بر تابوت قرار داده، به‌جانب مصلّی ببرند و بر او نماز بخوانند.
مطالب مرتبط
نوشته ای که همراه میت می‌گذارند
نماز شب اول قبر و لیلة الدفن برای میت
اهمیت فرستادن هدیه برای اموات و مردگان
نماز میت
علاّمه مجلسی در «زادُ المعاد» آنچه را که خلاصه‌اش این است فرموده:
این نماز بر همه مسلمانان که آگاه به فوت شخصی شوند واجب است و اگر یک نفر از آنان بخواند، از دیگران ساقط می‌شود و خواندن نماز بر مرده شیعه اثنی عشری که بالغ باشد بدون اختلاف نظر در بین علما واجب است و اشهر و اقوی آن است که بر طفلی که شش سالش تمام شده خواندن نماز، واجب است و ظاهراً به قصد قُربت می‌توان اکتفا کرد و کمتر از شش ماهه را اگر زنده متولّد شده باشد بعضی مستحبّ دانسته‌اند و بعضی بِدعت و احوط نماز نخواندن است؛
و سزاوارترین مردم به نماز میت بنا بر مشهور، وارث اوست و شوهر به همسر خود اولی است و واجب است نمازگزار رو به قبله بایستد و سر جنازه به‌جانب راست او باشد، درحالی‌که میت را به پشت خوابانده باشند و در این نماز طهارت از حَدَث شرط نیست و جُنُب و حائض و بی‌وضو می‌توانند این نماز را بخوانند و مستحبّ است با وضو باشد و اگر آب نباشد یا مانعی داشته باشد یا وقت تنگ باشد، مستحبّ است تیمم نماید و ظاهر بعضی احادیث است که بدون عذر نیز تیمم مستحبّ است؛
و بنا بر مشهور، مستحبّ است امام جماعت برابر میان بدن مرد میت و روبروی سینه زن بایستد و مستحبّ است، کفش را از پا بیرون کند و واجب است نیت نماز کنند و پنج تکبیر بگویند و مستحبّ است، در هر تکبیر دست‌ها را تا برابر گوش بالا ببرند؛
و مشهور آن است که پس از تکبیر اول بگوید:
أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللّٰهِ.
گواهی دهم که نیست معبودی جز خدا و گواهی دهم که محمّد(درود خدا بر او و خاندانش) رسول خدا است.
و پس از تکبیر دوم بگوید:
اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ.
خدایا درود فرست بر محمّد و آل محمّد.
و بعد از تکبیر سوم بگوید:
اللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ.
خدایا بیامرز مردان و زنان با ایمان را.
و بعد از تکبیر چهارم بگوید:
اللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِهٰذَا الْمَيِّتِ.
خدایا بیامرز این مرده را.
و تکبیر پنجم را بگویند؛ به این صورت نماز تمام و کافی است.
و بنا بر نظر مشهور، بهتر آن است که پس از نیت بگوید:
اللّٰهُ أَكْبَرُ، أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ أَرْسَلَهُ بِالْحَقِّ بَشِيراً وَنَذِيراً بَيْنَ يَدَيِ السَّاعَةِ .
خدا بزرگ‌تر است و گواهی می‌دهم که معبودی جز خدا نیست، یگانه و بی‌شریک است؛ و گواهی می‌دهم که محمّد بنده و فرستاده اوست که او را به‌حق، مژده‌دهنده و بیم‌دهنده پیشاپیش قیامت فرستاده.
سپس بگوید:
اللّٰهُ أَكْبَرُ، اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَبارِكْ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَارْحَمْ مُحَمَّداً وَآلَ مُحَمَّدٍ، كَأَفْضَلِ مَا صَلَّيْتَ وَبارَكْتَ وَتَرَحَّمْتَ عَلَىٰ إِبْراهِيمَ وَآلِ إِبْراهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، وَصَلِّ عَلَىٰ جَمِيعِ الْأَ نْبِياءِ وَالْمُرْسَلِينَ.
خدا بزرگ‌تر است؛ خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و بر محمّد و خاندان محمّد برکت ده و محمّد و خاندان محمّد را رحم کن، همانند برتر درود و برکت و رحمتی که بر ابراهیم و خاندان ابراهیم داشتی، به‌درستی که تو ستوده و بزرگواری و بر همه پیامبران و فرستادگان درود فرست.
سپس بگوید:
اللّٰهُ أَكْبَرُ، اللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ، وَالْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِماتِ، الْأَحْياءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْواتِ، تابِعْ بَيْنَنا وَبَيْنَهُمْ بِالْخَيْراتِ، إِنَّكَ مُجِيبُ الدَّعَواتِ، إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ.
خدا بزرگ‌تر است، خدایا مردان و زنان مؤمن و مسلمان چه زنده و چه مرده از آنان را بیامرز، پیوند ده میان ما و آن‌ها را به خیرات، به‌درستی که تو اجابت‌کننده دعاهایی، به‌درستی که تو بر هر کاری توانایی.
سپس بگوید:
اللّٰهُ أَكْبَرُ، اللّٰهُمَّ إِنَّ هٰذَا عَبْدُكَ وَابْنُ عَبْدِكَ وَابْنُ أَمَتِكَ نَزَلَ بِكَ وَأَنْتَ خَيْرُ مَنْزُولٍ بِهِ . اللّٰهُمَّ إِنَّا لَانَعْلَمُ مِنْهُ إِلّا خَيْراً، وَأَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنَّا . اللّٰهُمَّ إِنْ كانَ مُحْسِناً فَزِدْ فِي إِحْسانِهِ، وَ إِنْ كانَ مُسِيئاً فَتَجَاوَزْ عَنْهُ، وَاغْفِرْ لَهُ . اللّٰهُمَّ اجْعَلْهُ عِنْدَكَ فِي أَعْلَىٰ عِلِّيِّينَ، وَاخْلُفْ عَلَىٰ أَهْلِهِ فِي الْغابِرِينَ، وَارْحَمْهُ بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.
خدا بزرگ‌تر است؛ خدایا این بنده تو و فرزند بنده تو و فرزند کنیز توست، نزد تو فرود آمده و تو بهترین کسی هستی که نزد او فرود می‌آیند، خدایا ما از او جز خوبی نمی‌دانیم و تو از ما به او داناتری، خدایا اگر نیکوکار است، بر نیکی‌اش بیفزا و اگر بدکار است، از او درگذر و او را بیامرز و نزد خود در بالاترین جایگاه‌ها قرارش ده و بر خاندانش در میان زندگان جانشین او باش، به مهربانی‌ات ای مهربان‌ترین مهربانان.
سپس بگوید:
اللَّهُ اَكْبَرُ
خدا بزرگ‌تر است.
و فارغ مى‌شود؛
و اگر میّت زن باشد مى‌گوید:
اللّٰهُمَّ إِنَّ هٰذِهِ أَمَتُكَ وَابْنَةُ عَبْدِكَ وَابْنَةُ أَمَتِكَ نَزَلَتْ بِكَ وَأَنْتَ خَيْرُ مَنْزُولٍ بِهِ . اللّٰهُمَّ إِنَّا لَانَعْلَمُ مِنْها إِلّا خَيْراً وَأَنْتَ أَعْلَمُ بِها مِنَّا . اللّٰهُمَّ إِنْ كانَتْ مُحْسِنَةً فَزِدْ فِي إِحْسانِها، وَ إِنْ كانَتْ مُسِيئَةً فَتَجاوَزْ عَنْها وَاغْفِرْ لَها. اللّٰهُمَّ اجْعَلْها عِنْدَكَ فِي أَعْلَىٰ عِلِّيِّينَ، وَاخْلُفْ عَلَىٰ أَهْلِها فِي الْغابِرِينَ وَارْحَمْها بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.
خدایا این کنیز تو و دختر بنده تو و دختر کنیز توست، بر تو فرود آمده و تو بهترین کسی هستی که بر او فرود می‌آیند، خدایا ما از او جز خوبی خبر نداریم و تو از ما به او داناتری، خدایا اگر نیکوکار است بر نیکی‌اش بیفزا و اگر بدکار است از او درگذر و او را بیامرز و نزد خود در بالاترین جایگاه‌ها قرارش ده و بر خاندانش در میان زندگان جانشین او باش و به مهربانی‌ات به او رحم کن، ای مهربان‌ترین مهربانان.
و اگر میّت مستضعف باشد بگوید:
اللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِلَّذِينَ تابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ.خدایا، بیامرز آنان که توبه کردند و پیروی از راه تو نمودند و نگاهشان دار از عذاب دوزخ.و اگر میّت طفل نابالغ باشد بگوید:اللّٰهُمَّ اجْعَلْهُ لِأَبَوَيْهِ وَلَنَا سَلَفاً وَفَرَطاً وَأَجْراً.
خدایا قرار ده او را برای پدر و مادرش و برای ما، گذشته و ذخیره و مزدی.
و مستحبّ است نمازگزاران بر جای خود بایستند به‌خصوص پیش‌نماز، تا جنازه را بردارند و در روایتی وارد شده:
پس از فارغ شدن از نماز بگوید:
﴿رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذابَ النَّارِ﴾.
پروردگارا! به ما در دنیا از هرگونه خیر [و خوبی] و در آخرت هم از هر نوع خیر [و ثواب] عطا کن و ما را از عذابِ آتش نگهدار.
از حضرت صادق(علیه‌السلام) نقل‌شده: برادران مؤمن را از مردن او خبر دهند تا بر جنازه او حاضر شوند و بر او نماز بخوانند و برایش استغفار کنند که میت و همه آنان ثواب ببرند.
مطالب مرتبط
نوشته ای که همراه میت می‌گذارند
نماز شب اول قبر و لیلة الدفن برای میت
اهمیت فرستادن هدیه برای اموات و مردگان
تشییع جنازه
در حدیث حسن از حضرت صادق(علیه‌السلام) نقل‌شده: چون مؤمن را در قبر می‌گذارند، او را ندا می‌کنند: اول عطایی که به تو دادیم بهشت است و اول عطایی که به تشیـیع‌کنندگان جنازه تو دادیم آمرزش گناهان ایشان است؛
و در حدیث دیگری فرمود: اول تحفه‌ای که در قبر به مؤمن می‌دهند آن است که هرکس را همراه جنازه او بوده می‌آمرزند؛
و در حدیث دیگری فرمود: هرکه جنازه مؤمنی را همراهی کند تا او را دفن کنند، حق‌تعالی در قیامت هفتاد فرشته بر او می‌گمارد که او را همراهی کنند و برایش از قبر تا جایگاه حساب استغفار نمایند؛
و فرمود: هرکه یک طرف جنازه را بگیرد، بیست‌وپنج گناه کبیره‌اش آمرزیده می‌شود و اگر چهار طرف را بگیرد از گناهانش خارج می‌شود؛
و باید جنازه را چهار نفر بردارند و برای کسی که تشیـیع جنازه می‌کند، بهتر است اول دست راست میت را که جانب چپ جنازه است به دوش راست خود بردارد، سپس پای راست میت را باز به دوش راست بردارد، آنگاه از پشت جنازه برود و پای چپ میت را به دوش چپ بردارد، سپس دست چپ میت را که جانب راست جنازه است به دوش چپ بردارد و اگر بار دیگر بخواهد چهارگوشه تابوت را بگیرد، از پیش جنازه نرود، بلکه از جانب پشت جنازه بازگردد و باز به همان روش عمل کند؛
و اکثر علما برعکس گفته‌اند، اول ابتدا به دست راست جنازه، سپس به‌پای راست، آنگاه به‌پای چپ، سپس به دست چپ و موافق احادیث معتبر صورت اول بهتر است و اگر هر دو صورت را بجا آوردند بهتر می‌باشد؛
و افضل آن است که دنبال جنازه، یا پهلوها راه رود نه پیش جنازه و ظاهر اکثر احادیث آن است که اگر جنازه مؤمن باشد، جلوی آن راه رفتن خوب است و در جنازه‌ی آنکه خلاف مذهب اهل‌بیت است خوب نیست، زیرا ملائکه او را به عذاب استقبال می‌کنند و سواره رفتن دنبال جنازه مکروه است.
از رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) نقل‌شده: هرکـه جنـازه ببینـد این دعا را بخواند:
اللّٰهُ أَكْبَرُ، ﴿هٰذَا مَا وَعَدَنَا اللّٰهُ وَرَسُولُهُ، وَصَدَقَ اللّٰهُ وَرَسُولُهُ﴾، اللّٰهُمَّ زِدْنا إِيماناً وَتَسْلِيماً، الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي تَعَزَّزَ بِالْقُدْرَةِ، وَقَهَرَ الْعِبادَ بِالْمَوْتِ.
خدا بزرگ‌تر است، «این همان است که خدا و پیامبرش به ما وعده دادند و خدا و پیامبرش [به ما] وعدۀ راست و درست داده‌اند»، خدایا ایمان و تسلیم ما را بیفزا، ستایش خدای را که توانمندی دارد به قدرتش و شکست داد به مرگ، بندگانش را.
هیچ ملکـی در آسمان نماند مگر آنکه برای ترحّم به او گریه کند؛
و از حضرت صادق(علیه‌السلام) نقل‌شده: در حال برداشتن جنازه، این دعا را بخواند:
بِسْمِ اللّٰهِ وَبِاللّٰهِ، اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ‌مُحَمَّدٍ وَاغْفِرْ لِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ.
به نام خدا و به خدا، خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و مردان و زنان باایمان را بیامرز.
نقل‌شده است که حضرت سجاد هرگاه جنازه‌ای را می‌دید می‌گفت:
الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي لَمْ يَجْعَلَنِي مِنَ السَّوادِ الْمُخْتَرَمِ.
خدا را ستایش که مرا از گروه هلاک شدگان قرار نداد.
و برای زنان تشییع جنازه سنّت نیست.
و برخی گفته‌اند: جنازه را بسیار تُند بُردن مکروه است و خندیدن و حرف باطل گفتن بر آن کس که بر جنازه حاضر می‌شود مکروه است.
علامه مجلسی فرموده است: از رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) نقل‌شده: هرکه بر جنازه‌ای نماز بخواند، هفتاد هزار مَلَک بر او نماز بخوانند و گناهان گذشته‌اش آمرزیده شود و اگر همراهی کند تا او را دفن کنند، به ازای هر قدمی که بردارد، قیراطی از ثواب به او بدهند که قیراط همانند کوه اُحد است؛
و در حدیث دیگری فرمود: هر مؤمنی بر جنازه‌ای نماز کند، بهشت بر او واجب می‌شود مگر آنکه منافق یا عاقّ پدر و مادر باشد.
مطالب مرتبط
نوشته ای که همراه میت می‌گذارند
نماز شب اول قبر و لیلة الدفن برای میت
اهمیت فرستادن هدیه برای اموات و مردگان
دعای هنگام دیدن و رویت جنازه
از رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) نقل‌شده: هرکـه جنـازه ببینـد این دعا را بخواند:
اللّٰهُ أَكْبَرُ، ﴿هٰذَا مَا وَعَدَنَا اللّٰهُ وَرَسُولُهُ، وَصَدَقَ اللّٰهُ وَرَسُولُهُ﴾، اللّٰهُمَّ زِدْنا إِيماناً وَتَسْلِيماً، الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي تَعَزَّزَ بِالْقُدْرَةِ، وَقَهَرَ الْعِبادَ بِالْمَوْتِ.
خدا بزرگ‌تر است، «این همان است که خدا و پیامبرش به ما وعده دادند و خدا و پیامبرش [به ما] وعدۀ راست و درست داده‌اند»، خدایا ایمان و تسلیم ما را بیفزا، ستایش خدای را که توانمندی دارد به قدرتش و شکست داد به مرگ، بندگانش را.هیچ ملکـی در آسمان نماند مگر آنکه برای ترحّم به او گریه کند؛
و از حضرت صادق(علیه‌السلام) نقل‌شده: در حال برداشتن جنازه، این دعا را بخواند:
بِسْمِ اللّٰهِ وَبِاللّٰهِ، اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ‌مُحَمَّدٍ وَاغْفِرْ لِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ.
به نام خدا و به خدا، خداوندا، بر محمد و آل محمد درود فرست و مردان و زنان باایمان را بیامرز.
نقل‌شده است که حضرت سجاد هرگاه جنازه‌ای را می‌دید می‌گفت:
الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي لَمْ يَجْعَلَنِي مِنَ السَّوادِ الْمُخْتَرَمِ.
خدا را ستایش که مرا از گروه هلاک شدگان قرار نداد.
مطالب مرتبط
نوشته ای که همراه میت می‌گذارند
نماز شب اول قبر و لیلة الدفن برای میت
اهمیت فرستادن هدیه برای اموات و مردگان
شهادت چهل نفر در حق میت
و به سند معتبر از حضرت صادق(علیه‌السلام) نقل‌شده: چون مؤمنی بمیرد و چهل نفر از مؤمنان بر جنازه او حاضر شوند و بگویند:
اللّٰهُمَّ إِنَّا لَانَعْلَمُ مِنْهُ إِلّا خَيْراً وَأَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنَّا.
خداوندا ما از او به‌غیراز نیکى چیزى نمى‌دانیم و تو داناترى به احوال او از ما.
چون این را بگویند حق‌تعالی فرماید: من گواهی شما را پذیرفتم و آن گناهانی را که من می‌دانم و شما نمی‌دانید آمرزیدم.
در حدیث معتبر دیگری از رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) نقل‌شده: اول چیزی که در عنوان نامه مؤمن پس از مرگش می‌نویسند، چیزی است که مردم در حق او می‌گویند، اگر نیک می‌گویند، نیک می‌نویسند و اگر بد می‌گویند بد می‌نویسند.
مطالب مرتبط
نوشته ای که همراه میت می‌گذارند
نماز شب اول قبر و لیلة الدفن برای میت
اهمیت فرستادن هدیه برای اموات و مردگان
آداب حمل جنازه
فقیر گوید: شیخ طوسی در «مصباح المتهجّد» فرموده: تربیع جنازه مستحبّ است، یعنی به دوش بگیرد جانب کتف راست میت را پس‌ازآن بیاید به‌جانب پا، به دوش بگذارد پای راست او را، پس از آن پای چپ او را و بعدازآن کتف چپش را، حاصل اینکه چهارگوشه جنازه را به این ترتیب بر دوش بگیرد که از آن تعبیر به «دور رحی» کنند، یعنی گشتن مانند سنگ آسیا.
[در بخش «تشییع جنازه» توضیحات بیشتری پیرامون «آداب حمل جنازه» آمده است.]
مطالب مرتبط
نوشته ای که همراه میت می‌گذارند
نماز شب اول قبر و لیلة الدفن برای میت
اهمیت فرستادن هدیه برای اموات و مردگان
آداب دفن میت
چون جنازه را نزد قبر آوردند، اگر مرد است او را به‌طرف پاهای قبر بگذارند و او را سه مرتبه تا لب قبر بیاورند و اگر جنازه زن است، او را طرف جلوی قبر که جانب قبله است بگذارند، پس ولیّ میّت داخل قبر شود یا کسی که ولیّ میّت او را امر کند و وارد قبر شود از طرف پای قبر که آن دَرِ قبر است و چون وارد می‌شود بگوید:
اللّٰهُمَّ اجْعَلْها رَوْضَةً مِنْ رِياضِ الْجَنَّةِ، وَلَا تَجْعَلْها حُفْرَةً مِنْ حُفَرِ النَّارِ.
خدایا این قبر را باغی از باغ‌های بهشت قرار ده و گودالی از گودال‌های دوزخ قرار مده.
و سزاوار است شخصی که وارد قبر شده سر برهنه و پابرهنه باشد، با بندهای گشاده، پس میت را بگیرد و او را از جانب سر داخل قبر کند و در آن حال بگوید:
بِسْمِ اللّٰهِ وَبِاللّٰهِ وَفِي سَبِيلِ اللّٰهِ، وَعَلَىٰ مِلَّةِ رَسُولِ اللّٰهِ . اللّٰهُمَّ إِيماناً بِكَ وَتصْدِيقاً بِكِتابِكَ، ﴿هٰذَا مَا وَعَدَنَا اللّٰهُ وَرَسُولُهُ، وَصَدَقَ اللّٰهُ وَرَسُولُهُ﴾، اللّٰهُمَّ زِدْنا إِيماناً وَتَسْلِيماً.
به نام خدا و به خدا و در راه خدا و بر آیین رسول خدا، خدایا با ایمان به تو و تصدیق به قرآنت، «این همان است که خدا و پیامبرش به ما وعده دادند و خدا و پیامبرش [به ما] وعدۀ راست و درست داده‌اند»، خدایا به ما ایمان و تسلیم بیفزا.
آنگاه میّت را به‌جانب راست بخواباند و صورت او را به‌طرف قبله قرار دهد و از جانب سر و پا بند کفن او را بگشاید و صورت میّت را روی خاک بگذارد و مستحبّ است همراه او مقداری از تربت حضرت حسین(علیه‌السلام) بگذارند، سپس لَحَد را بچیند و بگوید:
اللّٰهُمَّ صِلْ وَحْدَتَهُ، وَآنِسْ وَحْشَتَهُ، وَارْحَمْ غُرْبَتَهُ، وَأَسْكِنْ إِلَيْهِ مِنْ رَحْمَتِكَ رَحْمَةً يَسْتَغْنِي بِها عَنْ رَحْمَةِ مَنْ سِواكَ، وَاحْشُرْهُ مَعَ مَنْ كانَ يَتَوَلَّاهُ مِنَ الْأَئِمَّةِ الطَّاهِرِينَ.
خدایا به تنهایی‌اش برس و به وحشتش انس ده و به غریبی‌اش رحم کن و از رحمتت به او آرامش ده، رحمتی که به‌واسطه آن از رحمت غیر تو بی‌نیاز گردد و با هرکه با او دوستی می‌نموده از ائمه پاک‌نهاد، محشورش کن.
مستحبّ است میّت وقتی که در قبر گذاشتـه شـد، پیش از چیدن لَحَد به شهادتین و اسماء ائمه تلقین شود، به این صورت که تلقین کننده می‌گوید: یا فلان بن فلان و به‌جای این دو کلمه نام میت و پدر او را ذکر می‌کند و می‌گوید:
اذْكُرِ الْعَهْدَ الَّذِي خَرَجْتَ عَلَيْهِ مِنْ دارِ الدُّنْيا؛ شَهادَةَ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، وَأَنَّ عَلِيّاً أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، وَالْحَسَنَ وَالْحُسَيْنَ
آن پیمانی را که بر آن از خانه‌ی دنیا خارج شدی یادآور؛ گواهی بر اینکه معبودی جز خدا نیست، یگانه و بی‌شریک است و اینکه محمّد بنده و فرستاده‌ی اوست و اینکه علی امیرمؤمنان و حسن و حسین(علیهم‌السلام)
(و ذکر کند ائمّه(علیهم‌السلام) را یک یک تا آخر)
أَئِمَّتُكَ أَئِمَّةُ الْهُدَىٰ الْأَ بْرَارُ.
امامان تواند، امامان هدایت و نیکانند.
وقتی از چیدن لَحَد فارغ شد خاک بر او بریزد و مستحبّ است کسانی که حاضر شده‌اند، با پشت دست‌های خود خاک بریزند و در آن حال بگویند:
﴿إِنَّا لِلّٰهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ﴾، ﴿هٰذَا مَا وَعَدَنَا اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ، وَ صَدَقَ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ﴾، اللّٰهُمَّ زِدْنا إِيماناً وَتَسْلِيماً.«
ما مملوک خداییم و بی‌شک به‌سوی او بازمی‌گردیم»، «این همان [جنگی] است که خدا و پیامبرش به ما وعده دادند [که در صورت استقامت و پشت‌نکردن به آن، از پیروزی و ثواب عظیمش بهره‌مند خواهیم شد] و خدا و پیامبرش [به ما] وعدۀ راست و درست داده‌اند». خدایا ایمان و تسلیم ما را بیفزا.
مطالب مرتبط
نوشته ای که همراه میت می‌گذارند
نماز شب اول قبر و لیلة الدفن برای میت
اهمیت فرستادن هدیه برای اموات و مردگان
آداب بعد از دفن اموات
چون بیرون آمدن از قبر را اراده کند از طرف پای میت بیرون آید، بعد قبر را پر کند و به‌اندازه چهار انگشت از زمین بلند کند و در قبر، غیر از خاک قبر نریزد و ابتدا کند در ریختن آب از جانب سر و آب را در چهار طرف قبر دور دهد تا بازگردد آنجایی که شروع کرده، اگر چیزی از آب اضافه آمده وسط قبر بریزد، پس وقتی که قبر را پوشانید، هرکسی که می‌خواهد دست خود را بر قبر بگذارد و انگشتان خود را بگشاید و در خاک قبر فرو ببرد.
دعا برای میت
و براى میّت دعا کند و بگوید:
اللّٰهُمَّ آنِسْ وَحْشَتَهُ، وَارْحَمْ غُرْبَتَهُ، وَأَسْكِنْ رَوْعَتَهُ، وَصِلْ وَحْدَتَهُ، وَأَسْكِنْ إِلَيْهِ مِنْ رَحْمَتِكَ رَحْمَةً يَسْتَغْنِي بِها عَنْ رَحْمَةِ مَنْ سِواكَ، وَاحْشُرْهُ مَعَ مَنْ كانَ يَتَوَلَّاهُ.
خدایا وحشتش را انس بخش و به غربتش رحم کن و هراسش را آرام نما و به تنهایی‌اش برس و از رحمتت به او آرامش ده، رحمتی که به آن از رحمت غیر از تو بی‌نیاز گردد و او را با هر که با او دوستی می‌کرده، محشور کن.
چون مردم از کنار قبر بازگشتند، کسی که به میّت سزاوارتر است، برگشتنش را به تأخیر اندازد و به او مهربانی کند و اگر مقام تقیه نباشد به صدای بلند بگوید:
يا فُلان بن فُلان
ای فلانی پسر فلانی
(اسم میّت و پدر او را ببرد)
اللّٰهُ رَبُّكَ، وَمُحَمَّدٌ نَبِيُّكَ، وَالْقُرْآنُ كِتابُكَ، وَالْكَعْبَةُ قِبْلَتُكَ، وَعَلِيِ إِمامُكَ وَ الْحَسَنُ وَالْحُسَيْنُ
خدا پروردگار تو است و محمّد پیامبرت و قرآن کتابت و کعبه قبله‌ات و علی امام تو است و حسن و حسین امامان تو هستند
، (و نام ببرد ائمّه را یک‌یک)
أَئِمَّتُكَ، أَئِمَّةُ الْهُدَىٰ الْأَبْرَارُ.
امامان هدایتگر نیکوکار.
مطالب مرتبط
نوشته ای که همراه میت می‌گذارند
نماز شب اول قبر و لیلة الدفن برای میت
اهمیت فرستادن هدیه برای اموات و مردگان
آداب تلقین میت
نویسنده گوید: غیر از زمان احتضار در دوجا برای میّت خواندن تلقین مستحبّ است:
یکی زمانی که او را در قبر می‌گذارند؛ و بهتر آن است با دست راست، دوش راست و با دست چپ، دوش چپ او را بگیرند و وی را حرکت دهند و تلقین کنند؛
و دیگر زمانی که از دفن او فارغ شدند، پس از آنکه مردم رفتند، مستحبّ است ولیّ میّت، یعنی نزدیک‌ترین خویشان او نزد سر میّت بنشیند و به صدای بلند به او تلقین کند و خوب است دو کف دستش را روی قبر گذارد و دهان را نزدیک قبر ببرد و اگر دیگری را هم نایب کند خوب است؛
و در اخبار وارد شده: چون میت را این‌گونه تلقین کنند منکر به نکیر گوید: بیا برویم؛ تلقین حجّتش کردند، احتیاج به پرسیدن نیست، پس باز می‌گردند و دیگر سؤال نمی‌کنند.
علاّمه مجلسی فرموده: اگر تلقین کننده به این صورت بگوید جامع‌تر است:
اسْمَعْ افْهَمْ يَا فُلانَ ابْنَ فُلانٍ
بشنو، بفهم ای فلان بن فلان
(و نام او و پدرش را بگوید)
هَلْ أَنْتَ عَلَى الْعَهْدِ الَّذِي فارَقْتَنا عَلَيْهِ مِنْ شَهادَةِ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ وَ سَيِّدُ النَّبِيِّينَ وَخَاتَمُ الْمُرْسَلِينَ، وَأَنَّ عَلِيَّاً أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ وَ سَيِّدُ الْوَصِيِّينَ وَ إِمامٌ افْتَرَضَ اللّٰهُ طاعَتَهُ عَلَى الْعالَمِينَ، وَأَنَّ الْحَسَنَ وَالْحُسَيْنَ وَعَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِيُ وَجَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ وَ مُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ وَعَلِيَّ بْنَ مُوسىٰ وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلِيُ وَعَلِيَّ بْنَ مُحَمَّدٍ وَالْحَسَنَ بْنَ عَلِيُ وَالْقَائِمَ الْحُجَّةَ الْمَهْدِيَّ صَلَواتُ اللّٰهِ عَلَيْهِمْ أَئِمَّةُ الْمُؤْمِنِينَ، وَحُجَجُ اللّٰهِ عَلَى الْخَلْقِ أَجْمَعِينَ، وَأَئِمَّتَكَ أَئِمَّةُ هُدىً أَبْرَارٌ؛
آیا بر آن پیمانی که از ما بر پایه آن جدا شدی می‌باشی؟ از گواهی بر اینکه معبودی جز خدا نیست، یگانه و بی‌شریک است و اینکه محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) بنده و فرستاده اوست و سرور پیامبران و خاتم رسولان است و اینکه علی امیرمؤمنان است و آقای جانشینان و امامی که خدا اطاعتش را بر جهانیان واجب کرده و اینکه حسن و حسین و علی بن الحسین و محمّد بن علی و جعفر بن محمّد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمّد بن علی و علی بن محمّد و حسن بن علی و قائم حجت مهدی (درودهای خدا بر ایشان) امامان مؤمنان و حجّت‌های خدا بر همه آفریدگانند و امامانت، امامان هدایت و نیکانند.
يَا فُلانَ ابْنَ فُلانٍ، إِذا أَتَاكَ الْمَلَكانِ الْمُقَرَّبانِ رَسُولَيْنِ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَىٰ وَسَأَلاكَ عَنْ رَبِّكَ، وَعَنْ نَبِيِّكَ، وَعَنْ دِينِكَ، وَعَنْ كِتابِكَ، وَعَنْ قِبْلَتِكَ، وَعَنْ أَئِمَّتِكَ فَلا تَخَفْ وَقُلْ فِي جَوابِهِما: اللّٰهُ جَلَّ جَلالُهُ رَبِّي، وَمُحَمَّدٌ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ نَبِيِّي، وَالْإِسْلامُ دِينِي، وَالْقُرْآنُ كِتابِي، وَالْكَعْبَةُ قِبْلَتِي، وَأَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طالِبٍ إِمامِي، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيُ الْمُجْتَبَىٰ إِمامِي، وَالْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيُ الشَّهِيدُ بِكَرْبَلاءَ إِمامِي، وَعَلِيِ زَيْنُ الْعابِدِينَ إِمامِي، وَمُحَمَّدٌ باقِرُ عِلْمِ النَّبِيِينَ إِمامِي، وَجَعْفَرٌ الصَّادِقُ إِمامِي، وَمُوسَى الْكاظِمُ إِمامِي، وَعَلِيِ الرِّضا إِمامِي، وَمُحَمَّدٌ الْجَوادُ إِمامِي، وَعَلِيِ الْهَادِي إِمامِي، وَالْحَسَنُ الْعَسْكَرِيُّ إِمامِي، وَالْحُجَّةُ الْمُنْتَظَرُ إِمامِي، هٰؤُلاءِ صَلَواتُ اللّٰهِ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ أَئِمَّتِي وَسادَتِي وَقادَتِي وَشُفَعائِي، بِهِمْ أَتَوَلَّىٰ، وَمِنْ أَعْدائِهِمْ أَتَبَرَّأُ فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ؛
ای فلان بن فلان، هنگامی‌که دو فرشته مقرّب و دو فرستاده خدای تبارک‌وتعالی نزد تو آیند و از پروردگارت و پیامبرت و دینت و کتابت و قبله‌ات و امامانت از تو سؤال کنند، نترس و در پاسخ آن‌ها بگو: خدا جلّ جلاله پروردگارم و محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) پیامبرم و اسلام دینم و قرآن کتابم و کعبه قبله‌ام و امیرمؤمنان علی‌بن‌ابیطالب امامم و حسن بن علی مجتبی امامم و حسین بن علی شهید در کربلا امامم و علی زین‌العابدین امامم و محمّد شکافنده‌ی دانش پیامبران امامم و جعفر صادق امامم و موسی الکاظم امامم و علی الرضا امامم و محمد جواد امامم و علی هادی امامم و حسن عسگری امامم و حجّت منتظر امامم می‌باشند. اینان که درودهای خدا بر همگی آنان باد امامان من و آقایانم و پیشروانم و شفیعان من هستند. با آنان دوستی می‌کنم و از دشمنانشان در دنیا و آخرت بیزاری می‌جویم؛
ثُمَّ اعْلَمْ يَا فُلانَ ابْنَ فُلانٍ أَنَّ اللّٰهَ تَبارَكَ وَتَعالىٰ نِعْمَ الرَّبُّ، وَأَنَّ مُحَمَّداً صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ نِعْمَ الرَّسُولُ، وَأَنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طالِبٍ وَأَوْلادَهُ الْأَئِمَّةَ الْأَحَدَ عَشَرَ نِعْمَ الْأَئِمَّةُ، وَأَنَّ مَا جاءَ بِهِ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ حَقِ، وَأَنَّ الْمَوْتَ حَقِ، وَسُؤَالَ مُنْكَرٍ وَنَكِيرٍ فِي الْقَبْرِ حَقِ، وَالْبَعْثَ حَقِ، وَالنُّشُورَ حَقِ، وَالصِّراطَ حَقِ، وَالْمِيزانَ حَقِ، وَتَطايُرَ الْكُتُبِ حَقِ، وَالْجَنَّةَ حَقِ، وَالنَّارَ حَقِ، وَأَنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ لَارَيْبَ فِيها، وَأَنَّ اللّٰهَ يَبْعَثُ مَنْ فِي الْقُبُورِ .
سپس بدان ای فلان بن فلان به‌درستی که خدای تبارک‌وتعالی نیکو پروردگاری است و محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) نیکو رسولی است و امیرمؤمنان علی بن ابیطالب و فرزندانش، یازده امام نیکو امامانی هستند و آنچه را محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) آورده حق است و مرگ حق است و سؤال نکیر و منکر در قبر حق است و برانگیخته شدن و بازشدن پرونده‌ها حق است و صراط و میزان و پراکنده شدن نامه اعمال حق است و بهشت و دوزخ حق است و قیامت آمدنی است، شکی در آن نیست و خدا هرکه را در گورها هستند برانگیزد.
آنگاه بگوید:
أَفَهِمْتَ يَا فُلانُ
اى فلان آیا فهمیدى؟
در حدیث آمده: میّت در پاسخ می‌گوید: آری فهمیدم، سپس بگوید:
ثَبَّتَكَ اللّٰهُ بالْقَوْلِ الثَّابِتِ، هَدَاكَ اللّٰهُ إِلىٰ صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ، عَرَّفَ اللّٰهُ بَيْنَكَ وَبَيْنَ أَوْلِيائِكَ فِي مُسْتَقَرُ مِنْ رَحْمَتِهِ.
خدا بر گفتار ثابت، ثابت‌قدمت بدارد، به راه استوار هدایتت کند، بین تو و اولیائش در قرارگاهی از رحمتش آشنایی برقرار کند.
سپس بگوید:
اللّٰهُمَّ جافِ الْأَرْضَ عَنْ جَنْبَيْهِ، وَاصْعَدْ بِرُوحِهِ إِلَيْكَ، وَلَقِّهِ مِنْكَ بُرْهاناً . اللّٰهُمَّ عَفْوَكَ عَفْوَكَ.
خدایا زمین را از دو پهلویش خالی گذار و روانش را به سویت بالا ببر و از جانب خود حجّت را تلقین او فرما، خدایا ببخش و درگذر.
این رساله را به کلمه شریفه «عفو» پایان دادم و رجای واثق دارم که عفو الهی شامل حال این روسیاه و همه کسانی که به این رساله عمل می‌کنند شود.
مطالب مرتبط
نوشته ای که همراه میت می‌گذارند