فصل یازدهم: اعمال هر ماه نو و عید نوروز و اعمال ماه های رومی
اعمال هر ماه نو و نماز اول ماه
اما اعمال هر ماه نو؛ چند عمل است:
اوّل:
خواندن دعاهای نقل‌شده در وقت دیدن هلال که بهترین آن‌ها دعای «چهل و سوّم صحیفه کامله» است که همراه با «اعمال اول ماه رمضان» ذکر شد.
دوم:
خواندن «هفت مرتبه» سوره «حمد» برای دفع درد چشم.
اهمیت خوردن پنیر در اول هر ماه قمری
سوم:
اندکی پنیر خوردن، چه روایت شده: هرکه خود را به خوردن آن در اول هر ماه مقید کند، امید است در آن ماه حاجتش ردّ نشود.
نماز شب اول ماه قمری
چهارم:
در شب اوّل دو رکعت نماز بخواند، در هر رکعت پس از سوره «حمد» سوره «اَنعام» را قرائت کند و از خداوند بخواهد او را از هر ترس و دردی ایمن گرداند و در آن ماه حادثه‌ای را نبیند که ناپسند او باشد.
نماز روز اول ماه قمری
پنجم:
در روز اوّل دو رکعت نماز بخواند، در رکعت اول پس از سوره «حمد» «سی‌مرتبه» سوره «توحید» و در رکعت دوم بعد از سوره «حمد» «سی‌مرتبه» سوره «قدر» بخواند و پس از نماز صدقه بدهد؛ چون چنین کند، سلامتی‌اش را در آن ماه از خدا خریده است.
از بعضی روایات استفاده می‌شود که پس از نماز چنین بخواند:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، ﴿وَ مَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا وَ يَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَ مُسْتَوْدَعَهَا، كُلِ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ.﴾ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، ﴿وَ إِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرُ فَلا كَاشِفَ لَهُ إِلّا هُوَ، وَ إِنْ يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلا رَادَّ لِفَضْلِهِ، يُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ، وَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ.﴾ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ، ﴿سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْراً﴾، ﴿مَا شَاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ﴾، ﴿حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ﴾، ﴿وَ أُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ﴾، ﴿لا إِلَهَ إِلّا أَنْتَ، سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ﴾، ﴿رَبِّ إِنِّي لِمَا أَنْزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ﴾، ﴿رَبِّ لا تَذَرْنِي فَرْداً، وَ أَنْتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ﴾.
به نام خدا که رحمتش بسیار و مهربانی‌اش همیشگی است، «هیچ جنبنده‌ای در زمین نیست مگر آن‌که رزقش فقط بر عهدۀ خداست و قرارگاه دائم و موقّت او را می‌داند، همه در کتابی روشنگر [چون لوح محفوظ، ثبت] است». به نام خدا که رحمتش بسیار و مهربانی‌اش همیشگی است، «اگر خداوند آسیبی به تو رسانَد جز او برطرف‌کنندۀ آن نیست و اگر برای تو خیری بخواهد کسی قدرت دفع احسانِ او را ندارد، خیرش را به هرکه از بندگانش بخواهد می‌رساند، او بسیار آمرزنده و مهربان است». به نام خدا که رحمتش بسیار و مهربانی‌اش همیشگی است، «همانا خداوند پس از سختی آسانی قرار می‌دهد»، «آنچه خدا بخواهد [انجام می‌گیرد] و هیچ نیرویی جز به‌وسیلۀ خدا [کارگر] نیست»، «خداوند برای ما بس است و او نیکو کارسازی است»، «من کارم را به خداوند وامی‌گذارم؛ زیرا خداوند به بندگان بیناست»، «معبودی جز تو نیست، تو [از هر عیب و نقصی] منزّهی، همانا من [به سبب کناره‌گیری از قومم بدون اِذن تو] از کسانی بودم که به خود جفا روا داشتم»، «پروردگارا! من به هر خیری که به‌سویم بفرستی نیازمندم»، «ای پروردگارم! مرا تنها [و بی‌فرزند] نگذار که تو بهترین وارثانی».
مطالب مرتبط
فضیلت بسیار برای خواندن این ذکر و تهلیل خاص بعد از هر نماز
دعایی بسیار با فضیلت برای هر روز
حکایت عجیب حرز امام هشتم حضرت امام رضا(علیه‌السلام)
نمازی که هر رکعت آن ثواب چهل سال عبادت را دارد
ثواب کسی که یکی از امامان(ع) را زیارت کند
فضیلت و ثواب نماز جعفر در حرم امام هشتم، حضرت امام رضا(ع)
اعمال عید نوروز
امام صادق(علیه‌السلام) به معلّی بن خُنَیس اعمال روز عید نوروز را چنین آموخته:
چون روز نوروز شود غسل کن و پاکیزه‌ترین جامه‌های خود را بپوش و به بهترین بوها خویشتن را خوشبو کن و در آن روز روزه بدار و چون از نماز پیشین و پسین [ظهر و عصر] و نافله‌های آن دو [«ظهر» و «عصر»] فارغ گشتی چهار رکعت نماز بخوان، هر دو رکعت به یک سلام، در رکعت اول بعد از سوره «حمد» «ده مرتبه» سوره «قدر» و در رکعت دوّم بعد از سوره «حمد» «ده مرتبه» سوره «کافرون» و در رکعت سوم بعد از سوره «حمد» «ده مرتبه» سوره «توحید» و در رکعت چهارم بعد از سوره «حمد» «ده مرتبه» سوره «فلق» و سوره «ناس» را بخوان و پس از نماز به سجده شکر رفته و این دعا را قرائت کن:
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ الْأَوْصِيَاءِ الْمَرْضِيِّينَ وَ عَلَى جَمِيعِ أَنْبِيَائِكَ وَ رُسُلِكَ، بِأَفْضَلِ صَلَوَاتِكَ وَ بَارِكْ عَلَيْهِمْ بِأَفْضَلِ بَرَكَاتِكَ، وَ صَلِّ عَلَى أَرْوَاحِهِمْ وَ أَجْسَادِهِمْ. اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ بَارِكْ لَنَا فِي يَوْمِنَا هَذَا الَّذِي فَضَّلْتَهُ وَ كَرَّمْتَهُ وَ شَرَّفْتَهُ وَ عَظَّمْتَ خَطَرَهُ. اللَّهُمَّ بَارِكْ لِي فِيمَا أَنْعَمْتَ بِهِ عَلَيَّ، حَتَّى لا أَشْكُرَ أَحَدا غَيْرَكَ وَ وَسِّعْ عَلَيَّ فِي رِزْقِي يَا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِكْرَامِ. اللَّهُمَّ مَا غَابَ عَنِّي فَلا يَغِيبَنَّ عَنِّي عَوْنُكَ وَ حِفْظُكَ وَ مَا فَقَدْتُ مِنْ شَيْ ءٍ، فَلا تُفْقِدْنِي عَوْنَكَ عَلَيْهِ، حَتَّى لا أَتَكَلَّفَ مَا لا أَحْتَاجُ إِلَيْهِ، يَا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِكْرَامِ.
خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست، آن جانشینان پسندیده و بر همۀ پیامبران و رسولانت، با برترین درودهایت و ایشان را برکت ده به برترین برکت‌هایت و درود فرست بر جان‌ها و بدن‌هایشان، خدایا بر محمّد و خاندان محمّد برکت ده و به ما در این روز برکت ده که آن را برتری و کرامت و شرافت دادی و مرتبه‌اش را بزرگ نمودی. خدایا به من برکت ده، در آنچه به من نعمت دادی تا احدی را جز تو سپاس نگویم و در روزی‌ام بر من وسعت ده، ای صاحب بزرگی و رأفت و محبت؛ خدایا هر آنچه از من غایب شده باک نیست مبادا کمک و نگهداری‌ات از من غایب گردد و هرچه را گم کرده‌ام، یاری‌ات را بر آن از من گم مساز تا در آنچه به آن نیازمند نیستم، خود را به زحمت نیفکنم، ای صاحب بزرگی و رأفت و محبت.
دعای لحظه تحویل سال
در کتاب‌های غیر مشهور روایت کرده‌اند:
در وقت تحویل سال این دعا را بسیار بخوانند که بعضی به تعداد «۳۶۶ مرتبه» گفته‌اند:
يَا مُحَوِّلَ الْحَوْلِ وَ الْأَحْوَالِ، حَوِّلْ حَالَنَا إِلَى أَحْسَنِ الْحَالِ.
ای گرداننده نیرو و احوال، بگردان حال ما را به نیکوترین حال
و به روایت دیگر:
يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ وَ الْأَبْصَارِ يَا مُدَبِّرَ اللَّيْلِ وَ النَّهَارِ يَا مُحَوِّلَ...
ای دگرگون‌کنندۀ دل‌ها و دیده‌ها، ای تدبیرکنندۀ شب و روز ای برگرداننده...
چنانچه در زادالمعاد آمده.چون چنین کنی گناهان پنجاه ساله تو آمرزیده شود.
و نیز بسیار بگو:
«یَا ذَا الجَلالِ وَ الْإِکْرامِ».
مطالب مرتبط
اعمال هر ماه نو و نماز اول ماه
بهترین زمان حجامت بر اساس روایات (هفتم یا چهاردهم حزیران)
اعمال ماه های رومی (شمسی)
ما در اینجا به بیان آنچه که در «زادالمعاد» آمده است، اکتفا می‌کنیم:
آداب گرفتن آب نیسان و خواص آن
سید جلیل علی بن طاووس (ره) روایت کرده: روزی جمعی از اصحاب نشسته بودند، رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) وارد شد و به ایشان سلام کرد و اصحاب پاسخ سلام ایشان را گفتند؛ حضرت فرمود: آیا می‌خواهید دوایی را که جبرییل به من آموخته که نیازمند دوای پزشکان نباشم به شما بیاموزم؟امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) و سلمان و دیگران پرسیدند: آن دوا چیست؟ حضرت به امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) خطاب فرمود که:در ماه نیسان رومی [شمسی] آب باران را می‌گیری و هر کدام از سوره‌های «فاتحه‌الکتاب» و «آیت‌الکرسی» و «توحید» و «فلق» و «ناس» و «کافرون» را «هفتاد مرتبه» می‌خوانی و در روایت دیگر سوره «قدر» را نیز «هفتاد مرتبه» و «هفتاد مرتبه» «اللّٰهُ أکبر» و «هفتاد مرتبه» «لا إِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ» گفته و «هفتاد مرتبه» صلوات می‌فرستی، آنگاه «هفت روز» در بامداد و شامگاه از آن آب می‌آشامی، به‌حق خدایی که مرا به‌راستی به رسالت بر مردم برانگیخت سوگند یاد می‌کنم که جبرییل گفت:
خدا از کسی که این آب را می‌آشامد، هر دردی را که در بدنش باشد برمی‌دارد و به او تندرستی بخشد و دردها را از تن و استخوان‌های او بیرون کند و اگر در لوح دردی برای او مقدر شده باشد محو می‌کند و به‌حق پروردگاری که مرا به‌حق فرستاده، اگر فرزند نداشته باشد و فرزند بخواهد، آب نیسان را به آن نیت بیاشامد به او فرزند روزی شود و اگر زن عقیم باشد، با نیت از این آب بیاشامد، از او فرزند پدید آید و اگر مرد و زن، پسر یا دختر خواهند، از آن آب بیاشامند مقصود ایشان حاصل گردد، چنان که حق‌تعالی می‌فرماید:
﴿يَهَبُ لِمَنْ يَشٰاءُ إِنٰاثاً وَ يَهَبُ لِمَنْ يَشٰاءُ الذُّكُورَ أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرٰاناً وَ إِنٰاثاً وَ يَجْعَلُ مَنْ يَشٰاءُ عَقِيماً﴾
به هرکس بخواهد دختر عطا می‌کند و به هرکه بخواهد پسر می‌بخشد یا پسران و دخترانی با هم به آنان عنایت می‌کند و هرکه را بخواهد نازا قرار می‌هد.سپس فرمود:
اگر کسی درد سر داشته باشد، از این آب بیاشامد، به قدرت حق درد سر او آرام شود و اگر درد چشم داشته باشد و در چشم‌های خود قطره‌ای از این آب بریزد و چشم‌های خود را با آن بشوید و از آن بیاشامد، به اذن خدا شفا یابد و آشامیدن از این آب بُن دندان‌ها را محکم کند و دهان را خوشبو نماید و لعاب بُن دندان‌ها و بلغم را کم کند و به سبب خوردن و آشامیدن تُخَمه و امتلاء نگیرد [یعنی دو نوع بیماری از بیماری‌های معده] و از بادهای قولنج و غیر آن آزار نبیند و به درد پشت و درد شکم مبتلا نگردد و از زکام رنج نکشد و دچار درد دندان نشود و درد معده و انگل معده را زایل کند و نیازمند به حجامت نشود و از بیماری بواسیر و خارش بدن و آبله و دیوانگی و پیسی و خون‌دماغ و استفراغ نجات یابد و کور و لال و کر و زمین‌گیر نشود و آب سیاه در دیده‌اش نیاید و دردی که موجب خوردن روزه و کاستی نمازش گردد به او نرسد و از وسوسه‌های جنّیان و شیاطین گزندی نبیند.آنگاه رسول خدا فرمود: جبرییل گفت: هرکه از این آب بیاشامد و به همه دردهایی که در مردم است مبتلا باشد، موجب شفای او از همۀ آن‌ها گردد.
و نیز گفت: به‌حق خدایی که ای پیامبر تو را به راستی فرستاده، هرکه این آیات را بر این آب بخواند و بیاشامد، حق‌تعالی دلش را از نور پر کند و روشنی و الهام خود را در دل او وارد سازد و حکمت بر زبان او جاری کند و دلش را از فهم و بصیرت پر نماید و از کرامت‌هایش، آنچه به احدی از عالمیان عطا نکرده عطا کند و هزار آمرزش و هزار رحمت بر او فرستد و غشّ و خیانت و غیبت و حسد و ستم و کبر و بُخل و حرص و غضب را از دل او برکند و از عداوت و دشمنی مردم و بدگویی ایشان نجات یابد و موجب شفای همه بیماری‌های او شود.
نویسنده گوید: این روایت مشهور درباره آثار آب نیسان به عبدالله بن عمر منتهی می‌شود و به این خاطر سندش ضعیف است و فقیر به خط شیخ شهید دیدم که این روایت را از حضرت صادق(علیه‌السلام) با همین خواص و سوره روایت کرده، ولی آیات و اذکار به این طریق نقل‌شده است که بر آب نیسان می‌خوانی:
«فاتحة الکتاب» و «آیت‌الکرسی» و «قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ»، «سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَى»، «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ»، «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النّٰاسِ» و «قُلْ هُوَ اللّٰهُ أَحَدٌ» هر یک را «هفتاد مرتبه» و می‌گویی «هفتاد مرتبه» «لا إِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ» و «هفتاد مرتبه» «اللّٰهُ أَکْبَرُ» و «هفتاد مرتبه» «اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ» و «هفتاد مرتبه» «سُبْحانَ للّٰهِ وَالْحَمْدُ لِلّٰهِ وَلَا إِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ واللّٰهُ أَکْبَرُ»؛
و در آثار آن آمده که اگر در زندان باشد و از آن بیاشامد، از حبس نجات یابد و سردی بر طبع او چیره نشود و اکثر آن آثار که بیان شد، در این روایت نیز آمده.
آب باران مطلقاً مبارک است و منفعت دارد، خواه در نیسان و خواه در غیر آن، چنان‌که در حدیث معتبر از امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) آمده: بیاشامید آب آسمان را که پاک کننده بدن شماست و دردها را دفع می‌کند، چنان‌که حق‌تعالی می‌فرماید:
﴿وَ يُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ وَ يُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّيْطٰانِ وَ لِيَرْبِطَ عَلىٰ قُلُوبِكُمْ وَ يُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدٰامَ﴾
و آبی از آسمان برایتان فرستاد تا شما را به‌وسیلۀ آن [از آلودگی‌ها] پاک کند و وسوسۀ شیطان را [که از بدترین ناپاکی‌هاست] از شما برطرف و دل‌هایتان را به آن نیرو بخشد و گام‌هایتان را از برکت آن استوار سازد.
و در انجام برنامه نیسان بهتر آن است که اگر جمعی بخوانند، هرکدام مجموع آن سوره‌ها و اذکار را «هفتاد مرتبه» بخوانند و برای آن‌ها که می‌خوانند فایده‌اش عظیم‌تر و ثوابش بیشتر است و در این سال‌ها پس از بیست‌وسه روز که از نوروز بگذرد، تقریباً داخل نیسان ماه شمسی می‌شوند و ماه نیسان سی روز است؛
بهترین زمان حجامت بر اساس روایات (هفتم یا چهاردهم حزیران)
از حضرت صادق(علیه‌السلام) روایت است: که در هفتم حَزیران، حتماً حجامت کن و اگر میسّر نشود در چهاردهم و اول حزیران تقریباً هشتاد و چهارم نوروز است و آن نیز سی روز است
نحسی ماه حزیران
و حزیران ماه نحسی است، چنان‌که در حدیث معتبر نقل‌شده: خدمت امام صادق(علیه‌السلام) ماه حزیران ذکر شد، حضرت فرمودند: این ماه ماهی است که در آن حضرت موسی بر بنی اسراییل نفرین کرد و در یک شبانه روز سیصد هزار نفر از ایشان از بین رفتند.
باز به سند معتبر از آن حضرت نقل است: که خدای تعالی اَجَل‌ها را در ماه حزیران نزدیک می‌کند، یعنی مرگ در آن بسیار است.
ماه های رومی
آگاه باش ماه‌های شمسی بنایش بر حرکت زمین به دور خورشید است و عدد آن‌ها دوازده ماه است به این ترتیب:
تشرین اول ـ تشرین آخر، کانون اول ـ کانون آخر، شباط، آذار، نیسان، ایار، حزیران، تموز، آب، ایلول.
چهار ماه را سی روز می‌گیرند که تشرین آخر و نیسان و حزیران و ایلولند و هفت ماه دیگر غیر شباط را سی‌ویک روز می‌گیرند و شباط را در سه سال متوالی بیست‌وهشت می‌گیرند، در سال چهارم که سال کبیسه ایشان است بیست‌ونه روز می‌گیرند.
سال ایشان سیصد و شصت‌وپنج روز و یک چهارم روز است و تشرین اول که اول سال ایشان است در این سال‌ها موافق نوزده درجه میزان است و تفصیلش در کتاب «بحارالانوار» بیان شده است و چون این ماه‌ها در احادیث آمده است در اینجا کوتاه و مختصر ایراد کردم، پایان [مسائل مربوط به ماه‌های شمسی].
مطالب مرتبط
فضیلت بسیار برای خواندن این ذکر و تهلیل خاص بعد از هر نماز
دعایی بسیار با فضیلت برای هر روز
حکایت عجیب حرز امام هشتم حضرت امام رضا(علیه‌السلام)
نمازی که هر رکعت آن ثواب چهل سال عبادت را دارد