فصل سوم: اعمال مابین غروب آفتاب تا وقت خواب
دعاهای وقت غروب
آداب نماز مغرب و نافله آن
آداب نماز عشا و تعقیب آن
آداب وقت خواب و دعاهای آن
دعاهای وقت غروب آفتاب
آنچه در نزدیکی غروب آفتاب سزاوار است، این‌که در حرکت به سوی مسجد شتاب ورزی و به هنگام زردی آفتاب بگویی:
أَمْسَىٰ ظُلْمِي مُسْتَجِيراً بِعَفْوِكَ، وَأَمْسَتْ ذُ نُوبِي مُسْتَجِيرَةً بِمَغْفِرَتِكَ، وَأَمْسىٰ خَوْفِي مُسْتَجِيراً بِأَمانِكَ، وَأَمْسَىٰ ذُلِّي مُسْتَجِيراً بِعِزِّكَ، وَأَمْسَىٰ فَقْرِي مُسْتَجِيراً بِغِنَاكَ، وَأَمْسَىٰ وَجْهِيَ الْبالِي مُسْتَجِيراً بِوَجْهِكَ الدَّائِمِ الْباقِي .
خدایا ستمم پناه آورنده به گذشتت شام کرد و گناهانم پناه آورنده به آمرزشت شام کرد و هراسم پناه آورنده به ایمنی‌ات شام کرد و خوارم پناه آورنده به عزتت شام کرد و تهیدستی‌ام پناه آورنده به توانگری‌ات شام کرد و روی فرسوده‌ام پناه آورنده به ذات همیشگی‌ات شام کرد.
اللّٰهُمَّ أَلْبِسْنِي عافِيَتَكَ وَغَشِّنِي بِرَحْمَتِكَ، وَجَلِّلْنِي كَرامَتَكَ، وَقِنِي شَرَّ خَلْقِكَ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ، يَا اللّٰهُ يَا رَحْمٰنُ يَا رَحِيمُ.
خدایا عافیتت را بر من بپوشان، و به رحمتت فرو بر و در کرامتت فرا گیر و از شرّ آفریدگان جنّ و آدمی‌ات حفظم کن، ای خدا، ای بخشنده، ای مهربان.
و شایسته است در این وقت به تسبیح و استغفار مشغول باشی، زیرا فضیلت این وقت مانند فضیلت پیش از طلوع است و حق‌تعالی فرموده:
﴿وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ﴾
و پیش از طلوع خورشید و قبل از غروبِ آن پروردگارت را همراه با ستایش با تسبیح‌گفتن [از هر عیب و نقصی] پاک و منزّه بدار.
از حضرت صادق(علیه‌السلام) روایت شده: زمانی که خورشید تغییر کرد یعنی مشرف به غروب شد، یاد خدا کن و اگر با مردمی هستی که تو را از ذکر باز می‌دارند، از آنان دور شو و مشغول دعا شو، در هنگام غروب بگو:
يَا مَنْ خَتَمَ النُّبُوَّةَ بِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ، اخْتِمْ لِي فِي يَوْمِي هٰذَا بِخَيْرٍ، وَشَهْرِي بِخَيْرٍ، وَسَنَتِي بِخَيْرٍ، وَعُمْرِي بِخَيْرٍ.
ای که نبوّت را به محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) پایان داد، این روز مرا به خیر پایان ده و ماه و سال و عمرم را به خیر تمام کن.
و «تهلیل» (لا اله الاّ اللّه) و «استعاذه» (اعوذ باللّه من الشّیطان الرّجیم) روایت شده را که در دعاهاى «صبح و شب» خواهد آمد می‌خوانی، پس دست خود را بالاى سرت می‌گذاری و به صورت خود می‌کشی و محاسن را به دست گرفته و می‌گویی:
أَحَطْتُ عَلَىٰ نَفْسِي وَأَهْلِي وَمالِي وَوَلَدِي مِنْ غائِبٍ وَشاهِدٍ بِاللّٰهِ الَّذِي لَا إِلٰهَ إِلّا هُوَ عالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهادَةِ الرَّحْمٰنُ الرَّحِيمُ، الْحَيُّ الْقَيُّوْمُ، لاٰ تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لاٰ نَوْمٌ .
حفاظت نمودم بر خود و خاندان و دارایی و فرزندم، به خدا که معبودی جز او نیست. دانای پنهان و پیدا، بخشنده و مهربان، زنده و پاینده، او را چُرت و خواب درنگیرد.مى‌خوانى تا «اَلْعَلِیُّ الْعَظِیمُ».
مطالب مرتبط
ذکرها و دعاهای وقت طلوع و غروب آفتاب
دعاهای صبح و شام و زمان طلوع و غروب آفتاب
دعایی که هر مسلمانی باید پیش از طلوع و غروب آفتاب بخواند
آداب و نافله نماز مغرب
سپس اقدام به خواندن نماز مغرب می‌کنی و تأخیر آن از اول وقت سزاوار نیست که در احادیث بسیاری به تأخیر نینداختن آن از اول وقت تأکید بسیار شده.
چون خواستی مشغول نماز شوی به همان آدابی که گذشت «اذان و اقامه» بگو و بین اذان و اقامه بخوان:
اللّٰهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِإِقْبالِ لَيْلِكَ، وَ إِدْبارِ نَهارِكَ، وَحُضُورِ صَلَوَاتِكَ، وَأَصْواتِ دُعاتِكَ، وَتَسْبِيحِ مَلائِكَتِكَ، أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَأَنْ تَتُوْبَ عَلَيَّ إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ.
خدایا از تو می‌خواهم به رو آوردن شبت و رو برگرداندن روزت و حاضر شدن زمان نمازت و بانگ‌های خوانندگانت و تسبیح فرشتگانت که درود فرستی بر محمّد و خاندان محمّد و توبه‌ام را بپذیری، به راستی تو بسیار توبه‌پذیر و مهربانی.
آنگاه نماز مغرب را با آداب و شرایط بجا می‌آوری و پس از پایان نماز «سه تکبیری» و «تسبیح حضرت زهرا» می‌گویی و می‌خوانی:
﴿إِنَّ اللّٰهَ وَمَلائِكَتَهُ يُصَلُّوْنَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوْا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيماً﴾ اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ النَّبِيِّ وَعَلَىٰ ذُرِّيَّتِهِ وَعَلَىٰ أَهْلِ بَيْتِهِ.«
همانا خداوند و فرشتگانش بر پیامبر رحمت و درود می‌فرستند، ای مؤمنان! بر او درود بفرستید و آن‌گونه که سزاوار است تسلیم [او] باشید»، خدایا بر محمّد پیامبر و بر فرزندان و اهل‌بیتش درود فرست.و هفت مرتبه بگو:
بِسْمِ اللّٰه الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ، وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلّا بِاللّٰهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ.
به نام خدا که رحمتش بسیار و مهربانی‌اش همیشگی است و هیچ نیرو و توانى نیست جز به خداى بلندمرتبه بزرگ.
سپس سه مرتبه می‌گویی:
الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي يَفْعَلُ مَا يَشاءُ وَلَا يَفْعَلُ مَا يَشاءُ غَيْرُهُ.
خدا را ستایش که هرچه بخواهد انجام می‌دهد و غیر او هرچه بخواهد انجام نمی‌دهد.
سپس می‌گویی:
سُبْحانَكَ لَاإِلٰهَ إِلّا أَنْتَ اغْفِرْ لِي ذُ نُوبِي جَمِيعاً، فَإِنَّهُ لَايَغْفِرُ الذُّنُوبَ كُلَّها جَمِيعاً إِلّا أَنْتَ.
منزّهی تو، معبودی جز تو نیست، همه گناهان مرا بیامرز که همه گناهان را نمی‌آمرزد مگر تو.
اگر دوست داشته باشی بیش از این تعقیب بخوانی، بهتر آن است که پس از نافله مغرب بخوانی،
آنگاه برای خواندن نافله برمی‌خیزی که چهار رکعت است و سخن گفتن مابین نماز مغرب و نافله آن کراهت دارد.
در رکعت اول سوره «کافرون» و در رکعت دوم سوره «توحید» و در دو رکعت دیگر هر سوره‌ای را که خواستی بخوان. البته شایسته است در رکعت سوم سوره «حدید» تا «عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ» و در رکعت چهارم آخر سوره «حشر» یعنی «لَوْ أَنْزَلْنٰا هٰذَا الْقُرْآنَ» تا پایان سوره را بخوانی؛ و اگر مانند سایر نوافل به «حمد» تنها هم اکتفا کنی جایز است و بلند خواندن قرائت در نافله مغرب و همچنین در سایر نوافل سزاوار است.
وقتی از نافله مغرب فارغ شدی از «تعقیبات مشترک» آنچه بخواهی بخوانی مانعی نیست، پس «سجده شکر» بجا می‌آوری به صورتی که پیش از این گذشت و کمتر چیزی که در سجده شکر لازم است این است که بگویی: «شُکْراً شُکْراً شُکْراً».
شیخ کلینی از حضرت صادق(علیه‌السلام) روایت کرده هرگاه از نماز مغرب فارغ شدی، بر جبین خود دست بکش و سه مرتبه بگو: بِسْمِ اللّٰهِ الَّذِی لَاإِلٰهَ إِلّا هُوَ عالِمُ الْغَیْبِ وَالشَّهادَةِ الرَّحْمَانُ الرَّحِیمُ، اللّٰهُمَّ أَذْهِبْ عَنِّی الْهَمَّ وَالْحَزَنَ.
شایسته است «نماز غفیله» را که کیفیت آن در «مفاتیح» و غیر آن ذکر شده بخوانى.
مطالب مرتبط
ثواب عجیب خواندن آیاتی از سوره روم و صافات در تعقیب نماز مغرب
آداب و کیفیت خواندن نماز نافله ظهر
آداب و تعقیبات و نافله نماز عصر
آداب و تعقیبات نماز عشا
زمانی که روشنایی پس از غروب آفتاب پنهان شد برای نماز عشا به همان آدابی که گذشت «اذان و اقامه» می‌گویی، آنگاه با رعایت «آداب و شرایط»، خواندن نماز واجب عشا را شروع کن و شایسته است قنوت و تعقیب آن را طول دهی، زیرا وقت وسعت دارد.
در تعقیب نماز عشا، «دعای مشترک بین صبح و شام» را بخوان، پس از آن «دعاهای مختصّ به شام» را که بسیار است قرائت کن، از جمله دعایی را که برای «طلب روزی» وارد شده است و این دعا در «مفاتیح» نقل‌شده و مستحب است هفت مرتبه سوره «قدر» را بخوانی.
آنگاه بگویی:
اللّٰهُمَّ رَبَّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَمَا أَظَلَّتْ، وَرَبَّ الْأَرَضِينَ السَّبْعِ وَمَا أَقَلَّتْ، وَرَبَّ الشَّياطِينِ وَما أَضَلَّتْ، وَرَبَّ الرِّياحِ وَما ذَرَتْ . اللّٰهُمَّ رَبَّ كُلِّ شَيْءٍ وَ إِلٰهَ كُلِّ شَيْءٍ وَمَلِيكَ كُلِّ شَيْءٍ، أَنْتَ اللّٰهُ الْمُقْتَدِرُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ، أَنْتَ اللّٰهُ الْأَوَّلُ فَلاٰ شَيْءَ قَبْلَكَ، وَأَنْتَ الْآخِرُ فَلا شَيْءَ بَعْدَكَ، وَأَنْتَ الظَّاهِرُ فَلاٰ شَيْءَ فَوْقَكَ، وَأَنْتَ الْباطِنُ فَلاٰ شَيْءَ دُونَكَ .
خدایا، ای پروردگار هفت آسمان و آنچه سایه افکندند و پروردگار هفت زمین و آنچه حمل کردند و پروردگار شیاطین و آنان که گمراه نمودند و پروردگار بادها و آنچه پراکنده کردند، خدایا، ای پروردگار هر چیز و معبود هر چیز و پادشاه هر چیز، تویی خدای توانا بر هر چیز، تویی خدای اوّلی که چیزی پیش از تو نبود و پایانی که چیزی بعد از تو نیست و تویی آشکار که چیزی برتر از تو نیست و تویی پنهان که چیزی مادون تو نیست.
رَبَّ جَبْرَئِيلَ وَمِيكائِيلَ وَ إِسْرافِيلَ وَإِلٰهَ إِبْراهِيمَ وَإِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَ سْباطِ ، أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَأَنْ تَوَلَّانِي بِرَحْمَتِكَ وَلَا تُسَلِّطْ عَلَيَّ أَحَداً مِنْ خَلْقِكَ مِمَّنْ لَا طاقَةَ لِي بِهِ . اللّٰهُمَّ إِنِّي أَتَحَبَّبُ إِلَيْكَ فَحَبِّبْنِي، وَفِي النَّاسِ فَعَزِّزْنِي، وَمِنْ شَرِّ شَّياطِينِ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ فَسَلِّمْنِي يَا رَبَّ الْعالَمِينَ، وَصَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ.
ای پروردگار جبرییل و میکاییل و اسرافیل و معبود ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب، از تو می‌خواهم بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستی و مرا با رحمتت سرپرستی کنی و احدی از آفریدگانت را که مرا یارای مقاومت با او نیست بر من چیره ننمایی، خدایا با تو دوستی می‌ورزم، پس دوستم بدار و در بین مردم عزیزم کن و از شر شیاطین جنّ و انس سالمم بدار، ای پروردگار جهانیان و بر محمّد و خاندانش درود فرست.
پس به آنچه دوست داری دعا کن، آنگاه سجده شکر بجا آور و نماز «وتیره» را که دو رکعت نافله نشسته است به دنبال نماز عشا بخوان و مستحبّ است در این نماز صد آیه از قرآن خوانده شود و خوب است در رکعت اول پس از سوره «حمد» سوره «واقعه» و در رکعت دوم سوره «توحید» خوانده شود و پس از سلام هر دعایی را که خواستی قرائت کن.
مطالب مرتبط
دعای رزق و روزی بعد از نماز عشا
فضیلت خواندن تعقیبات بعد از هر نماز
دعای عهد بهشتی که با آن می توان هر صبح و شام از خدا عهد گرفت
دعاهای صبح و شام و زمان طلوع و غروب آفتاب
آداب و دعاهای قبل از خواب
زمانی که خواستی بخوابی، شایسته است آماده‌ی مرگ شوی و در حال خوابیدن با طهارت باشی و از گناهان توبه کنی و دل خود را از همّ و غم دنیا فارغ سازی و هنگام مرگ و تنها و بی‌کس خوابیدن در قبر را یاد آری، و وصیت خود را نوشته زیر بالین خود گذاری و در نیت برخاستن برای نماز شب باشی، زیرا افتخار مؤمن و زینت او در دنیا و آخرت خواندن نماز در پایان شب است.
در وقت خوابیدن، سوره‌ی «توحید» و سوره‌ی «تکاثر» و «آیت‌الکرسِی» می‌خوانی، آنگاه سه مرتبه می‌گویی:
الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي عَلا فَقَهَرَ، وَالْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي بَطَنَ فَخَبَرَ، وَالْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي مَلَكَ فَقَدَرَ، وَالْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِي يُحْيِي الْمَوْتَىٰ، وَيُمِيتُ الْأَحْياءَ، وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ.
خدا را ستایش که برتر شد و چیره گشت و خدا را ستایش که باطن شد و آگاه گشت و خدا را ستایش که مالک گشت و توانا شد و خدا را ستایش که مردگان را زنده می‌کند و زندگان را می‌میراند و او بر هر کاری تواناست.
پس تسبیح حضرت زهرا را می‌گویی و بر طرف راست، به شکل مُرده که در قبر گذاشته می‌شود می‌خوابی، اما خوابیدن به‌صورت محتضر [یعنی کسی که مشرف به مرگ است]، شیخ ما ثقة الاسلام نوری در «دارالسلام» فرموده: آن را در هیچ خبر و اثری نیافتم، آری غزالی آن را ذکر کرده و شک نیست که رشد و هدایت در مخالفت با رأی اوست.
اگر خواستی برای نماز شب یا غیر آن، بیدار شوی ولی از چیره شدن خواب برخود می‌ترسی، آیه‌ی آخر سوره «کهف» را بخوان:
﴿قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحىٰ إِلَيَّ أَنَّمٰا إِلٰهُكُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ فَمَنْ كٰانَ يَرْجُوا لِقٰاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صٰالِحاً وَ لاٰ يُشْرِكْ بِعِبٰادَةِ رَبِّهِ أَحَداً﴾
بگو: جز این نیست که من بشری چون شمایم، [با این تفاوت که] به من وحی می‌شود که: معبود شما فقط خداوند یکتاست؛ پس کسی که به لقای پروردگارش امید دارد باید کار شایسته انجام دهد و هیچ‌کس را در پرستشِ پروردگارش شریک نگیرد.
از حضرت صادق(علیه‌السلام) روایت شده: هیچ‌کس در وقت خوابیدن، این آیه را نمی‌خواند مگر این‌که بیدار می‌شود در ساعتی که می‌خواهد بیدار شود.
طلسم و دعای حفظ از عقرب و جانوران دیگر
دعای حفظ از عقرب و جانوران دیگر
و اگر از عقرب و جانوران دیگر می‌ترسی، این دعا را بخوان که حضرت باقر(علیه‌السلام) سلامتی خواننده‌ی آن را از شرّ عقرب و حشرات تا وقت صبح ضامن شده است:
أَعُوذُ بِكَلِماتِ اللّٰه التَّامَّاتِ الَّتِي لَايُجاوِزُهُنَّ بَرِ وَلَا فاجِرٌ مِنْ شَرِّ مَا ذَرَأَ، وَمِنْ شَرِّ مَا بَرَأَ، وَمِنْ شَرِّ كُلِّ دَابَّةٍ هُوَ آخِذٌ بِناصِيَتِها، إِنَّ رَبِّي عَلَىٰ صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ.
به کلمات کامل خدا که نیکوکار و بدکار از آن‌ها نمی‌گذرد (زیرا در احاطۀ آن هستند) پناه می‌برم، از شرّ آنچه آفرید و از شرّ آنچه پدید آورد و از شرّ هر جنبنده‌ای که خدا گیرنده‌ی مهار آن‌هاست، به درستی که پروردگار من به راه راست است.
طلسم و دعای جلوگیری از جنب شدن و احتلام در خواب
دعای جلوگیری از جنب شدن و احتلام
اگر از جُنُب شدن می‌ترسی این دعا را بخوان:
اللّٰهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْاحْتِلامِ، وَمِنْ سُوءِ الْأَحْلامِ، وَمِنْ أَنْ يَتَلاعَبَ بِيَ الشَّيْطانُ فِي الْيَقَظَةِ وَالْمَنامِ.
خدایا از جُنُب‌شدن و از خوابهای پریشان و از این‌که شیطان در بیداری و خواب مرا بازی دهد، به تو پناه می‌آورم.
دعای حفظ از خراب شدن خانه و دزد
دعای حفظ از خراب شدن خانه و دزد
اگر از خراب شدن خانه و ماندن زیر آوار و محلّی که در آنجا می‌خوابی می‌ترسی این آیه را بخوان:
﴿إِنَّ اللّٰهَ يُمْسِكُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ أَنْ تَزُولاٰ وَ لَئِنْ زٰالَتٰا إِنْ أَمْسَكَهُمٰا مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ إِنَّهُ كٰانَ حَلِيماً غَفُوراً﴾
همانا خداوند آسمان‌ها و زمین را از این‌که [از مدارهایشان] منحرف شوند [و فروریزند] بازمی‌دارد، چنانچه منحرف گردند اَحدی بعد از خدا نمی‌تواند نگاهشان دارد، قطعاً خداوند همواره بردبار و بسیار آمرزنده است.
اگر از دزد می‌ترسی آخر سوره «اسراء» را بخوان که آغازش این آیه است:
﴿قُلِ ادْعُوا اللّٰهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمٰنَ﴾
بگو: چه [او را] اللّه بخوانید یا رحمان، هرکدام را بخوانید [فرقی نمی‌کند]
آداب سرمه کشیدن
آداب سرمه کشیدن
در وقت خواب هفت میل سُرمه بکش، چهار میل در چشم راست و سه میل در چشم چپ و در وقت سرمه کشیدن این دعا رابخوان:
اللّٰهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَأَنْ تَجْعَلَ النُّوْرَ فِي بَصَرِي، وَالْبَصِيرَةَ فِي دِينِي، وَالْيَقِينَ فِي قَلْبِي، وَالْإِخْلاصَ فِي عَمَلِي، وَالسَّلامَةَ فِي نَفْسِي، وَالسَّعَةَ فِي رِزْقِي، وَالشُّكْرَ لَكَ أَبَداً مَا أَبْقَيْتَنِي، إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ.
خدایا به حق محمّد و خاندان محمّد از تو می‌خواهم که بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستی و قرار دهی روشنایی را در چشمم و بینش را در دینم و یقین را در قلبم و اخلاص را در عملم و سلامت را در نهادم و گستردگی را در روزی‌ام و سپاسگزاری در برابرت را همواره تا زنده‌ام داری، تو بر هر کاری توانایی.
شایسته است خواب بین الطلوعین [بین طلوع سپیده و طلوع آفتاب] و خواب پس از عصر را ترک کنی و هنگامی‌که خواستی بخوابی چراغ را خاموش کن و رو به جانب قبله بخواب و در بامی که اطرافش حفاظ نداشته باشد مخواب و خوابی که دیدی، برای هرکس مگو جز آن‌که عالم و خیرخواه و مهربان باشد.
مطالب مرتبط
مطلبی پرفایده برای قبل از خواب
چهار توصيه مهم پيامبر(ص) به حضرت فاطمه(س) برای قبل از خواب
دعاهای زمان خوابیدن و بیدار شدن
دستوری برای دیدن راه حل مشکل در خواب
دستوری برای دیدن خواسته و مطلب خود در خواب
دستوری برای دیدن پیامبر(ص) یا امامان(ع) یا والدین یا یکی از اموات در خواب